ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 54

संस्कृति आ मासिक धर्म

संस्कृति आ मासिक धर्म मासिक धर्म एक घटना छी जे महिलासभक लेल अद्वितीय अछि । मुदा, ई सामाजिक पारम्परिक रुपसँ मिथ्या आ कुरीति सँ घेरल अछि जहि कारण महिलासभक सामाजिक-सांस्कृतिक जीवनक बहुतो रास वस्तुस्थिति सँ अलग करि दैत अछि । अपन सभक समाजमे, ई बिषय एख ...

घोड़ाघाट उपजिला

घोड़ाघाट उपजिला, बंगलादेशक एक उपजिला छी, जे बंगलादेशमे तृतीय स्तरक प्रशासनिक अञ्चल होइत अछि । ई रङ्गपुर विभागक दिनाजपुर जिलाएक उपजिला छी, जाहिमे, जिला सदर समेत, कुल १३ उपजिला अछि, आ मुख्यालय दिनाजपुर सदर उपजिला अछि । एतय मुख्यतः एक ग्रामीण क्षेत् ...

हरिपुर उपजिला

हरिपुर उपजिला, बंगलादेशक एक उपजिला छी, जे बंगलादेशमे तृतीय स्तरक प्रशासनिक अञ्चल होइत अछि । ई रङ्गपुर विभागक दिनाजपुर जिलाएक उपजिला छी, जाहिमे, जिला सदर समेत, कुल १३ उपजिला अछि, आ मुख्यालय दिनाजपुर सदर उपजिला अछि । एतय मुख्यतः एक ग्रामीण क्षेत्र ...

गोबिन्दगञ्ज उपजिला

गोबिन्दगञ्ज उपजिला, बंगलादेशक एक उपजिला छी, जे बंगलादेशमे तृतीय स्तरक प्रशासनिक अञ्चल होइत अछि । ई रङ्गपुर विभागक गाइबान्धा जिलाएक उपजिला छी, जाहिमे, जिला सदर समेत, कुल ७ उपजिला अछि, आ मुख्यालय दिनाजपुर सदर उपजिला अछि । एतय मुख्यतः एक ग्रामीण क्ष ...

सादुल्लापुर उपजिला

सादुल्लापुर उपजिला, बंगलादेशक एक उपजिला छी, जे बंगलादेशमे तृतीय स्तरक प्रशासनिक अञ्चल होइत अछि । ई रङ्गपुर विभागक गाइबान्धा जिलाएक उपजिला छी, जाहिमे, जिला सदर समेत, कुल ७ उपजिला अछि, आ मुख्यालय दिनाजपुर सदर उपजिला अछि । एतय मुख्यतः एक ग्रामीण क्ष ...

फुलबाड़ी उपजिला (दिनाजपुर)

फुलबाड़ी उपजिला, बंगलादेशक एक उपजिला छी, जे बंगलादेशमे तृतीय स्तरक प्रशासनिक अञ्चल होइत अछि । ई रङ्गपुर विभागक दिनाजपुर जिलाएक उपजिला छी, जाहिमे, जिला सदर समेत, कुल १३ उपजिला अछि, आ मुख्यालय दिनाजपुर सदर उपजिला अछि । एतय मुख्यतः एक ग्रामीण क्षेत् ...

बिरल उपजिला

बिरल उपजिला, बंगलादेशक एक उपजिला छी, जे बंगलादेशमे तृतीय स्तरक प्रशासनिक अञ्चल होइत अछि । ई रङ्गपुर विभागक दिनाजपुर जिलाएक उपजिला छी, जाहिमे, जिला सदर समेत, कुल १३ उपजिला अछि, आ मुख्यालय दिनाजपुर सदर उपजिला अछि । एतय मुख्यतः एक ग्रामीण क्षेत्र अछ ...

बालाजी विश्वनाथ

बालाजी विश्वनाथ प्रथम पेशवा छल।, इनका प्रायः पेशवा बालाजी विश्वनाथ क नामसँ जानल जाइत अछि। ओ एक ब्राह्मण परिवारसँ छल आ १८अम शताब्दीक दौरान मराठा साम्राज्यक प्रभावी नियन्त्रण इनके हातमे आएल छल। बालाजी विश्वनाथ शाहुजीक सहायता केलक आ राज्य पर पकड मजब ...

विनोबा भावे

आचार्य विनोबा भावे भारत के स्वतंत्रता संग्राम सेनानी, सामाजिक कार्यकर्ता तथा प्रसिद्ध गांधीवादी नेता छल। उनकर मूल नाम विनायक नरहरी भावे छल। उनका भारत क राष्ट्रीय आध्यापक आ महात्मा गांधी क आध्यातमिक उत्तराधीकारी समझल जाइत अछि। ओ अपन जीवन के आखरी व ...

हरसिंहदेव

महाराज हरसिंहदेव मिथिलाक कर्णाट वंशक। ज्योतिरीश्वर ठाकुरक वर्ण-रत्नाकरमे हरसिंहदेव नायक आकि राजा छलाह। 1294 ई. मे जन्म आ 1307 ई. मे राजसिंहासन। घियासुद्दीन तुगलकसँ 1324-25 ई. मे हारिक बाद नेपाल पलायन। मिथिलाक पञ्जी-प्रबन्धक ब्राह्मण, कायस्थ आ क्ष ...

सूरत

सूरत गुजरात प्रान्तक एक प्रमुख शहर छी । यी शहर सूरत जिलाक प्रशासनिक मुख्यालय सेहो छी । तापी नदी सूरत शहरके मध्य सं भऽकs जाईत अछि। सूरत मुख्यत: कपड़ा उद्योग आर डाइमन्ड कटिंग & पोलिशिंगके लेल प्रसिद्ध अछि, अही कारन सं यी शहरक सिल्क सिटी आ डाइमन्ड स ...

शिशुपाल

शिशुपाल महाभारत कालीन चेदि राज्यक स्वामी छल । महाभारतमे चेदि जनपदक निवासिया लेल आदि पर्वक तिरसठ अम अध्याय, छन्द संख्या १०-१२ मे लिखल अछि-"चेदिक जनपद धर्मशील, संतोषी ओर साधु छी। ई हास-परिहास मे सेहो कोई झूठ नही बोलैत अछि, फिर अन्य अवसरो पर तो बोलल ...

बैश्य

हन्दू सभक जाति व्यवस्था के अंतर्गत वैश्य वर्णाश्रम क तेसर मुख्य जाति अछि । यी वर्ग में मुख्य रूप स भारतीय आ नेपाली समाजक किसान, पशुपालक आर व्यापारी समुदाय शामिल अछि । अर्थक दृष्टि स यी शब्द कs उत्पत्ति संस्कृत स भेल अछि जकर मूल अर्थ "बसना" होएत अ ...

याज्ञवल्क्य

याज्ञवल्क्य याज्ञवल्क्य मिथिलाक दार्शनिक राजा कृति जनकक दरबारमे छलाह। हुनकर माताक वा पिताक नाम सम्भवतः वाजसनी छलन्हि। ओना हुनकर पिता देवरातकेँ मानल जाइत छन्हि। हुनकर माता ऋषि वैशम्पायनक बहिन छलीह। वैशम्पायन याज्ञवल्क्यक मामा छलाह संझ्गहि हुनकर गु ...

बट्टग्राम जिला

बट्टग्राम, जकरा बट्टाग्राम सेहो उच्चारित कएल जाएत अछी, पाकिस्तान के ख़ैबर-पख़्तूनख़्वा प्रांत एक ज़िला छी। ई कोहिस्तान जिला के दक्षिण मे, मनसेहरा जिला के उत्तर मे आर शांगला जिला के पूर्व मे स्थित अछी। एकर सीमासभ तोर ग़र​ नामक जिला से सेहो अछी जे ...

राजा हरिश्चन्द्र

राजा हरिश्चंद्र अयोध्या के प्रसिद्ध सूर्यवंशी राजा छल जे सत्यव्रत के पुत्र छल। ओ अपन सत्यनिष्ठा के लेल अद्वितीय अछि आ एकर लेल इनका अनेक कष्ट सहै पडल। ओ बहुत दिन तक पुत्रहीन रहल परन्तु अन्त मे अपन कुलगुरु वशिष्ठक उपदेश सँ ओ वरुणदेवक उपासना केलक तँ ...

अप्सरा

प्रत्येक धर्मक ई विश्वास अछि कि स्वर्गमे पुण्यवान् लोगसभक दिव्य सुख, समृद्धि तथा भोगविलास प्राप्त होएत अछि आ हिनकर साधनमे अन्यतम अछि अप्सरा, जे काल्पनिक, मुद्दा नितान्त रूपवती स्त्रीक रूपमे चित्रित कएल गेल अछि। यूनानी ग्रन्थसभमे अप्सरासभक सामान्य ...

बैजनाथ धाम देबघर

बैजनाथ मन्दिर मे स्थापित लिङ्ग भगवान शिवक बारह ज्योतिर्लिङ्गमे सँ एकटा छी । पुराणसभमे सेहो एकर वर्णन मिलति अछि । मानल जाति छै कि रावण चाहएत छल कि हुनकर राजधानी पर शिवक आशीर्वाद हरदम बनल रहए । तहिखातिर ओ कैलाश पर्वत पर जाए भगवान शिवक अराधना कएलक आ ...

अग्नि पुराण

अग्निपुराण पुराण साहित्यमे अपन व्यापक दृष्टि तथा विशाल ज्ञान भण्डारक कारण विशिष्ट स्थान रखैत अछि । विषयक विविधता एवं लोकोपयोगिताक दृष्टिसँ ई पुराणक विशेष महत्त्व अछि। एहीमे परा-अपरा विद्यासभक वर्णन, महाभारतक सभ पर्वसभक संक्षिप्त कथा, रामायणक संक् ...

वृन्दावन

बृन्दावन भारतक उत्तर प्रदेशक मथुरा जिलामे अवस्थित एउटा सुन्दर शहर छी । बृन्दावन भारतक एक प्रसिद्ध तीर्थस्थल छी । मथुरा क्षेत्र एक स्थान छी जे भगवान कृष्ण क लीला सँ जुडल अछी ।ई स्थान श्री कृष्ण भगवान कऽ बाल समय कि लीलाए कऽ स्थान मानैत अछी। ई मथुरा ...

नवदुर्गा

नवदुर्गा हिन्दु धर्मक देवी दुर्गाक न टा रूप छी । नवदुर्गामे शैलपुत्री, व्रह्मचारणी, चन्द्रघन्टा, कुशमन्दा, स्कन्दमाता, कात्यायिनी, कालरात्री, महागौरी आर सिद्धिदात्री रहएत अछि । निचा उल्लेख कएल गेल श्लोकमे नवदुर्गाक नाम क्रमश: दएल गएल अछि-- प्रथमं ...

सभापर्व

सभा पर्वमे देवशिल्पी विश्वकर्माद्वारा इन्द्रप्रस्थक निर्माण तथा मय दानवद्वारा युधिष्ठिरक लेल सभाभवनक निर्माण, देवर्षि नारदद्वारा विभिन्न लोकपालसभक सभासभक वर्णन, देवर्षि नारदक कहै पर युधिष्ठिर द्वारा राजसूय करैक संकल्प केनाइ, जरासन्धक कथा तथा ओकर ...

हरिद्वार

हरिद्वार भारतक उत्तराखण्ड राज्यमे अवस्थित अछि । ई ठाम हिन्दू धर्मावलम्बीसभक लेल बहुत प्रसिद्व मानल जाइत अछि । हिन्दू धर्मावलम्बीसभक पवित्र पावनि गंगा नदी हरिद्वारमे अवस्थित अछि । अही ठाम प्रत्येक १२ बर्षमे कुम्भ मेला लागैत अछि । मनसा देवी, चण्डी ...

ऋषिपञ्चमी

ऋषिपञ्चमी हिन्दु संस्कार अनुसार महिलासभक लेल तीज तथा हरितालिकाक जते महत्व भेल पर्व मानल जाइत अछि । पौराणिक कथनअनुसार नारीसभ रजस्वला भेला पर जानि वा अन्जानमे कएल गेल जतेक भी पापसभ भ जाइत अछि, ओहीसँ मुक्ति पावैके लेल ई व्रत बैसल जाइत अछि ।

अनन्त चतुर्दशी

अनन्त चतुर्दशी व्रत भाद्रपद मास कऽ शुक्ल पक्ष कऽ चतुर्दशी तिथि कऽ मनाएल जाएत अछि। एहि व्रत मे अनन्त कऽ रूप मे भगवान श्रीहरि विष्णु आ इन्द्र पूजा होएत अछि। अनन्त चतुर्दशी कऽ दिन पुरुष दाहिने हाथ मे तथा नारि बाँये हाथ मे अनन्त धारण करैत अछि। अनन्त ...

दुर्वासा

हिन्दू धर्ममे, दुर्वासा एक ऋषि छी, जे अत्रि आ अनसुइयाक सन्तान छल। दुर्वासा शिवक अवतार मानल जाइत अछि। दुर्वासा अपन क्रोधक कारण मशहूर छल। ओ अपन शापसँ अनेकौं लोगसभक जिन्दगी तबाह करि देलक एही लेल ओ जतय कतौ जाइत छल लोग, देवताक जेहन हुनका आदर करैत छल। ...

दीपावली

दीपावाली वा दिवाली अर्थात इजोतक पावनि शरद ऋतु मे प्रत्येक वर्ष मनाएल जाएवला एक प्राचीन हिन्दू पावनि छी। दीपावाली हिन्दु धर्मावलम्वीसभक सभ सँ पैग आ हर्ष-उल्लासक पावनिसभमे सँ एक छी। ई पावनि आध्यात्मिक रूप सँ अन्धकापर प्रकाशक विजयकेँ दर्शावैत अछि। भ ...

शिव

शिव हिन्दू धर्मके मुख्य देवता में सँ एक छी। भगवानके तीन रूप में सँ एक शिवके विनाशकर्ताके रूपमें चिन्हल जाएत अछि । हिन्दू धर्मके बहुतेक सम्प्रदाय में सँ शैव सम्प्रदायके अनुयायीसभ शिवके अपन प्रमुख देवता मानैत अछि आर वहि अनुसार वो महादेव, परमेश्वर आ ...

लङ्का

लङ्का एक पौराणिक द्वीप छी जकर उल्लेख रामायण आ महाभारत आदि हिन्दू ग्रन्थसभमे भेल अछि । एहि ठामक राजा रावण छल । ई त्रिकुट नामक तीन पर्वतसभ सँ घेरल छल । रामायणक अनुसार, जखन रावण द्वारा हनुमान कऽ दण्ड देवाक लेल हिनकर पुच्छरमे कपड़ा लपेटिकऽ ओहिमे तेल ...

अम्बिका (महाभारत)

अम्बिका महाभारतमे काशीराजक पुत्री बताएल गेछल । अम्बिकाक दुईटा बहिन छल, पैग बहिन अम्बा तथा छोट बहिन अम्बालिका । अम्बा, अम्बिका आ अम्बालिकाक स्वयंवर होमए वाला छल । हुनकर स्वयम्वरमे जाए अकेले भीष्म ओतय आएल समस्त राजासभके परास्त करि देलक आ तीनु कन्या ...

रावण

रावण रामायणक एक पात्र छी । रावणक दस शिर छल | ओ लंका नामक देशक राजा छल | रावण सृष्टिकर्ता ब्रम्हाक परनाति, पुलस्त्यक नाति आ विस्रवाऋषिक पुत्र छल | ओ शिवक परम भक्त तथा नारायणक कट्टर विरोधी छल | विश्व विजयी रावण वैदिक १० विषय वेदवेदांग क विद्वान छल ...

रक्षा बन्धन

हिन्दुसभक धार्मिक तथा साँस्कृतिक पर्व श्रावणी पूर्णीमाके दिनअध्यायोपाकर्म वेदोपाकर्म वा वेदारम्भ कर्म करि मनावल जाइत अछी । एही दिन महर्षि याज्ञवल्क्य आदित्य ब्रह्मसँ वेद प्राप्त केनए छल । अतः ई दिनके वेदजयन्तीके रुपमे सेहो पहचानल जाइत अछि । एही द ...

धृतराष्ट्र

महाभारतमे धृतराष्ट्र हस्तिनापुर कऽ महाराज विचित्रवीर्य कऽ प्रथम पत्नी अम्बिका कऽ पुत्र छल। हुनकर जन्म महर्षि वेद व्यासक वरदान स्वरूप भेछल । हस्तिनापुरक यी नेत्रहीन महाराज सय पुत्रसभ आ एक पुत्रीक पिता छल । हिनकर पत्नीक नाम गान्धारी छल । ई सय पुत्र ...

सत्य

सत्य एक संस्कृत शब्द छी। ई विविध धर्मसभक सिद्दान्त सेहो छी जे एक विचार, वचन आ कार्यमे सत्यता राखैलेल कहैत अछि। योगामे सत्यक अर्थ पाँच यम सँ कएल गेल अछि।

विदुर

विदुर हिन्दू ग्रन्थ महाभारतक केन्द्रिय पात्रसभमे सँ एक अछि। ओ हस्तिनापुरक प्रधानमन्त्री, कौरवसभ आ पाण्डवसभक काका आ धृतराष्ट्र एवम् पाण्डुक भाई छल। हुनकर जन्म एक दासीक गर्भसँ भेल छल। विदुरक धर्मराज क अवतार सेहो मानल जाइत अछि।

चित्रगुप्त चालीसा

। भगवान श्री चित्रगुप्त जी महाराज कs चालीसा यी प्रकार अछि: दोहा सुमिर चित्रगुप्त ईश को, सतत नवाऊ शीश। ब्रह्मा विष्णु महेश सह, रिनिहा भए जगदीश ।। करो कृपा करिवर वदन, जो सरशुती सहाय। चित्रगुप्त जस विमलयश, वंदन गुरूपद लाय ।। चै0-: जय चित्रगुप्त ज्ञा ...

आजमगढ़ जिला

आजमगढ़ भारतीय राज्य उत्तर प्रदेशक आजमगढ़ सम्भागके तीनटा जिलामेसं एकटा जिला छी। एकर जिला मुख्यालय आजमगढ़ अछि। तमसाके पावन तट पs स्थित यी जनपद आज़मगढ़ अनेक ऋषिसभक पावन पुण्य भूमि छी। आज़मगढ़ जनपद उत्तर प्रदेशके पूर्वी भागमे स्थित अछि, जे गंगा आर घा ...

मुझफ्फरनगर जिला

यी समुद्र तलसं २३७-२४५ मीटर ऊपर, दिल्ली सं लगभग ११६ किमी दूर, उत्तर प्रदेशके उत्तरमे उत्तरी अक्षांश २९º ११ ३०" सं २९º ४५ १५" धरि आर पूर्वी रेखांश ७७º ३ ४५" सं ७८º ७ तक स्थित छै। यी राष्ट्रीय राजमार्ग ५८ पs सहारनपुर मण्डलक अन्तर्गत गंगा आर यमुनाके ...

रामनवमी

रामनवमी हिन्दुओं का एक प्रमुख त्योहार है। राम नवमी "चैत्र मास शुक्ल पक्ष क नवमी तिथि" क मानेवाला पर्व छी, ई दिन मर्यादा पुरुषोत्तम श्री राम जी क जन्म भेल छेलाह |

मानसरोवर

मानसरोवर झील संस्कृत: मानसरोवर तिब्बतमें स्थित एक सफा पानिके झील छी । इ पवित्र झील लहासा सँ ९४० किलोमिटर दुर अछि । एकर उत्तर में कैलाश पर्वत तथा पश्चिम में राक्षस ताल अछि ।

राक्षस ताल

राक्षस ताल तिब्बत में स्थित एक झील छी जे मानसरोवर आर कैलाश पर्वत के समिपमें स्थित अछि । सतलुज नदी राक्षसतल के उत्तरी छोर सँ शुरु होएत अछि । पवित्र मानसरोवर आर कैलाश के एतेक लग भेला के बादो राक्षसताल हिन्दुसभ आर बौद्ध-धर्मिसभद्वारा पवित्र आ पूजनीय ...

सितम्बर

सितम्बर जुलियन आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक नअम महिना छी । सितम्बर महिना अगस्त आ अक्टुबरक बीचमे पडएवाला महिना छी । ई वर्षक चारि महिनामेसँ एक छी जेकर आकार ३० दिनक होमए अछि । दक्षिणी गोलार्धमे ई महिना उत्तरी गोलार्धक मार्च महिना जोका रहएत अछि ।

अगस्त

अगस्त जुलियन आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक आठम महिना छी । अगस्त महिना जुलाई आ सितम्बरक बीचमे पडएवाला महिना छी । ई वर्ष सातम महिनामेसँ एक छी जेकर आकार ३१ दिन लम्बा होमए अछि । उत्तरी गोलार्धमे ई महिना दक्षिणी गोलार्धक फरबरी महिनाक अनुपातमे रहएत अछि ।

नवम्बर

नवम्बर जुलियन आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक एगारहम महिना छी । नवम्बर महिना अक्टुबर आ दिसम्बरक बीचमे पडएवाला महिना छी । ई वर्षक चारिम महिनामेसँ एक छी जेकर आकार ३० दिनक होमए अछि ।

अक्टुबर

अक्टुबर जुलियन आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक दशम महिना छी । अक्टुबर महिना सितम्बर आ नवम्बरक बीचमे पडएवाला महिना छी । ई वर्षक सात महिनामेसँ एक छी जेकर आकार ३१ दिन लम्बा होमए अछि ।

जुलाई

जुलाई जुलियन आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक सातम महिना छी । जुन महिना जुन आ अगस्तक बीचमे पडएवाला महिना छी । ई वर्ष सातम महिनामेसँ एक छी जेकर आकार ३१ दिन लम्बा होमए अछि । उत्तरी गोलार्धमे ई महिनामे सबसँ बेसी गर्मी होमए अछि तहिने दक्षिणी गोलार्धमे स ...

जनवरी

जनवरी जुलियन आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक पहिल महिना छी । ई सात महिनामेसँ पहिल महिना छी जेकर आकार ३१ दिनक होमए अछि । एकर पहिल दिन नव वर्षक दिनक रुपमे मानल जाएत अछि ।

फरबरी

फरबरी जुलियन आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक दोसर महिना छी । ई सबसँ छोट महिना छी जेकर आकार ३० दिनसँ कम होमए अछि । ई महिनामे सामान्य वर्षमे २८ दिन होमए अछि आ अधिक वर्षमे २९ दिन होमएत अछि ।

अप्रैल

अप्रैल जुलियन वर्षक प्रारम्भिक पाँचम महिना आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक चारिम महिना छी । ई वर्षक चाएर महिनामेसँ एक छी जेकर आकार ३० दिनक होमए अछि । उत्तरी गोलार्धमे एहि महिनामे वसन्त ऋतु रहैत अछि आ दक्षिणी गोलार्धमे शरद ऋतु होएत अछि । अप्रिलक पहि ...

जुन

जुन जुलियन आ ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षक छठम महिना छी । ई वर्षक चारिम महिनामेसँ एक छी जेकर आकार ३० दिनक होमए अछि । उत्तरी गोलार्धमे ई महिना सबसँ पैग दिन होमए अछि तहिने दक्षिणी गोलार्धमे सबसँ छोट दिन होमए अछि । उत्तरी गोलार्धमे एहि महिनामे गृष्म ऋ ...